برچسبهای کالیبراسیون بهعنوان ابزاری مهم در شناسایی وضعیت کالیبراسیون تجهیزات اندازهگیری به کار میروند. این برچسبها نه تنها وضعیت فعلی تجهیز را مشخص میکنند، بلکه امکان ردیابی آن به سوابق کالیبراسیون یا تأییدیههای مربوطه را نیز فراهم میسازند. از این رو، استفاده از این برچسبها برای اندازهگیری دقت و اعتبار تجهیزات، امری ضروری و حیاتی است. با توجه به اهمیت دقت در اندازهگیری، وجود یک سیستم مناسب برای مستندسازی و پیگیری سوابق کالیبراسیون، میتواند به بهبود کیفیت و اطمینان از صحت دادههای جمعآوری شده کمک شایانی کند. این فرایند به سازمانها این امکان را میدهد که بهطور مؤثری تجهیزات خود را مدیریت کرده و از انطباق با استانداردهای لازم اطمینان حاصل نمایند.
تعریف برچسب کالیبراسیون
برچسب کالیبراسیون به عنوان یک نشانگر رسمی و معتبر، اطلاعاتی راجع به وضعیت کالیبراسیون یک دستگاه یا ابزار به کاربر ارائه میدهد. این برچسب معمولاً شامل جزئیاتی نظیر تاریخ کالیبراسیون، نام فرد یا سازمانی که کالیبراسیون را انجام داده و همچنین نتایج آزمونهای انجام شده است. هدف از این برچسب اطمینان از عملکرد صحیح ابزار و تطابق آن با استانداردهای مورد نظر است. برچسب کالیبراسیون نه تنها اعتبار ابزار را تأیید میکند، بلکه به کاربران اطمینان میدهد که ابزار مورد استفاده آنها دقت لازم را داراست و میتواند به درستی کار کند. به این ترتیب، این برچسب به عنوان یک مدرک مهم در فرآیندهای کیفی و کنترل کیفیت در صنایع مختلف به شمار میآید و نقش اساسی در حفظ استانداردها ایفا میکند.
ویژگیهای برچسب کالیبراسیون
ویژگیهایی که برای برچسبهابی کالیبراسیون در نظر گرفته میشود شامل موارد زیر است :
الف : ابعاد
برچسب کالیبراسیون به عنوان یک نشانگر رسمی و معتبر، اطلاعاتی راجع به وضعیت کالیبراسیون یک دستگاه یا ابزار به کاربر ارائه میدهد. این برچسب معمولاً شامل جزئیاتی نظیر تاریخ کالیبراسیون، نام فرد یا سازمانی که کالیبراسیون را انجام داده و همچنین نتایج آزمونهای انجام شده است. هدف از این برچسب اطمینان از عملکرد صحیح ابزار و تطابق آن با استانداردهای مورد نظر است. برچسب کالیبراسیون نه تنها اعتبار ابزار را تأیید میکند، بلکه به کاربران اطمینان میدهد که ابزار مورد استفاده آنها دقت لازم را داراست و میتواند به درستی کار کند. به این ترتیب، این برچسب به عنوان یک مدرک مهم در فرآیندهای کیفی و کنترل کیفیت در صنایع مختلف به شمار میآید و نقش اساسی در حفظ استانداردها ایفا میکند.
ب : جنس
برچسبها باید از موادی تهیه شوند که تأثیری بر عملکرد دستگاه نداشته باشند و از دوام بالایی برخوردار باشند. همچنین، این برچسبها باید به گونهای طراحی شوند که در طول دوره کالیبراسیون، به هیچ وجه از بین نروند و مانع پخش شدن جوهر قلم نشوند. این ویژگیها اهمیت بسیاری در حفظ کیفیت و دقت عملکرد دستگاه دارند و تضمین میکنند که اطلاعات ثبتشده در کالیبراسیون به درستی حفظ شوند. بنابراین، انتخاب مواد مناسب برای تولید برچسبها نقش کلیدی در حفظ کارایی و دقت سیستم دارد.
ج : مندرجات برچسب
موارد زیر باید به طور دقیق و واضح بر روی برچسب کالیبراسیون مراکز کالیبراسیون درج شوند: در گوشه سمت راست برچسب، نشانه مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و شماره مجوز مربوطه باید قرار گیرد. نام یا نام اختصاری آزمایشگاه (شرکت) باید در بالای برچسب و در کنار نشان مؤسسه درج شود. برای آزمایشگاههای کالیبراسیون تحت نظر مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، بهجای نام آزمایشگاه، عبارت “مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران” باید قید گردد. این موارد از اهمیت بالایی برخوردارند و رعایت آنها موجب افزایش اعتبار و شفافیت در فرایند کالیبراسیون خواهد شد.
- مشخصه
- شمارهگواهینامه
- تاریخ کالیبراسیون یا تصدیق
- تاریخ انقضاء اگر لازم باشد
گواهینامه یا برچسب کالیبراسیون نباید حاوی هرگونه پیشنهاد در مورد فواصل زمانی کالیبراسیون باشد، مگر اینکه این موضوع با مشتری به توافق رسیده باشد. این قاعده ممکن است به دلیل مقررات قانونی خاصی تغییر یابد. بنابراین، ضروری است که در ارتباطات و توافقات با مشتریان، به دقت در مورد فواصل کالیبراسیون صحبت شود تا از بروز هرگونه ابهام جلوگیری گردد. در این راستا، رعایت قوانین و استانداردهای مربوطه اهمیت ویژهای دارد و میتواند در کیفیت خدمات و محصولات تأثیرگذار باشد.
انواع برچسب های کالیبراسیون کدامند؟
برچسب NCR)No Calibration Required)
تجهیزاتی که به اندازهگیریهای کمی اساسی کمک نمیکنند و یا تنها به عنوان اجزای متصلکننده عملکرد دارند، نیازی به کالیبراسیون ندارند. به عنوان نمونه، گیرندههای RF که قابلیت ردیابی به یک استاندارد فرکانس را دارند و همچنین برخی از تجهیزات تست خودکار، در این دسته قرار میگیرند. این تجهیزات بیشتر به عنوان وسایل کمکی یا ارتباطی عمل میکنند و از آنجایی که اندازهگیری مستقیمی انجام نمیدهند، نیاز به تنظیم و کالیبراسیون ندارند. این موضوع اهمیت زیادی دارد زیرا میتواند به صرفهجویی در زمان و منابع کمک کند و همچنین اطمینان حاصل کند که تنها تجهیزات ضروری برای اندازهگیریهای دقیق تحت فرآیند کالیبراسیون قرار میگیرند.
برچسب NPCR)No Periodic Calibration Required)
این تجهیزات از نظر تعیین و تنظیم فواصل کالیبراسیون مستثنی هستند، اما در آغاز استفاده از آنها، نیاز به کالیبراسیون اولیه و تنظیمات مربوطه وجود دارد. دلایل مختلفی برای انتخاب و تعیین تجهیزات در این گروه وجود دارد که به شرح زیر میباشد:
اولاً، این تجهیزات به گونهای طراحی شدهاند که قابلیت عملکرد مطلوب را در شرایط مختلف فراهم کنند، لذا کالیبراسیون اولیه به دقت عملکرد آنها کمک میکند. ثانیاً، تنظیمات لازم در شروع کار میتواند به بهبود دقت و اعتبار نتایج کمک کند و این امر باعث میشود که از ابتدا، دادههای بهدستآمده معتبرتر باشند. در نهایت، توجه به این نکات میتواند از بروز مشکلات احتمالی در روند کار جلوگیری کرده و به افزایش کارایی و بهرهوری تجهیزات منجر شود.
الف : تجهیز، اندازهگیری نمیکند و یا خروجی معلولی ندارد.
ب : تجهیز، به عنوان وسیله انتقال کاربرد دارد و از مقدار اندازهگیری یا خروجی آن بطور صریح استفاده نمیشود.
ج : تجهیز، اجزاء سیستم کالیبره شده یا متعلقات آن است.
برچسب CBU)Calibration Before Use)
تجهیزاتی که باید قبل از هر بار استفاده کالیبره شوند و نیازی به کالیبراسیون دورهای ندارند. نظیر دستگاه PH متر
برچسب تایید
برچسبی که بر روی تمامی تجهیزات کالیبره شده نصب میشود، نشانهای از قرارگیری این تجهیزات در محدوده استاندارد عملکردشان است. این برچسبها معمولاً به رنگ سفید هستند و هدف آنها تأکید بر دقت و صحت عملکرد تجهیزات میباشد. وجود این برچسبها نشاندهنده این است که تجهیزات مورد نظر به طور صحیح و دقیق کالیبره شده و قادر به ارائه نتایج معتبر در محدوده مشخص خود هستند. در واقع، این برچسبها به عنوان یک علامت اطمینان برای کاربران عمل میکنند و از اهمیت بالایی در مدیریت کیفیت و اعتبارسنجی دادههای فنی برخوردارند.
برچسب های تایید مشروط
برچسبی مخصوص وسایل اندازهگیری کالیبرهشده وجود دارد که نشاندهنده نتایج کالیبراسیون است. این نتایج در گواهینامه کالیبراسیون ثبت شده و در برخی موارد، ممکن است خارج از محدوده استاندارد باشد. هنگام استفاده از این تجهیزات، لازم است گواهینامه کالیبراسیون در دسترس باشد تا کاربر بتواند به اطلاعات دقیق دسترسی داشته باشد. طبق قانون، کپی گواهینامه کالیبراسیون باید به همراه دستگاه نگهداری شود تا در صورت نیاز، کاربران بتوانند به آن مراجعه کنند.
برچسب غیر فعال
این برچسب روی وسایل اندازهگیری که از کالیبره خارج شده است و یا در انبار نگهداری میشود نصب میشود.
استفاده از وسایل اندازهگیری با برچسب غیر فعال ممنوع است.
برچسب مهروموم
برچسب مخصوص مهر و موم تجهیزات، بر روی کاغذ حساسی چاپ میشود. هدف از استفاده از این برچسب، پلمپ کردن بخشهایی از ابزار اندازهگیری با رنگ قرمز است تا از دستکاری تنظیمات اصلی دستگاه توسط اپراتور جلوگیری شود.
رنگ برچسب
برچسبها باید دارای زمینهای سفید و یکنواخت باشند. برای برچسب کالیبراسیون، عبارت مشروط باید به صورت برجسته و با رنگ زرد در مرکز آن قرار گیرد. در مورد برچسب مردود شدن دستگاه، کلمه مردود باید به صورت درشت و با رنگ قرمز در وسط برچسب نمایش داده شود.