نمودار جریان فرآیند (PFD) یک نمودار ساده است که جریان یک فرآیند را به روشی صحیح نشان می دهد. این نمودار باید شامل تمام جزئیات مهم مانند اجزای اصلی، تعادل حرارتی، مواد و انرژی، خواص، ترکیب شیمیایی و غیره باشد. نمودار جریان فرآیند (Process Flow Diagram) که به عنوان نمودار جریان فرآیند نیز شناخته می شود، رابطه بین اجزای اصلی هر محصول، فرآیند یا کارخانه را توصیف می کند. نمودار جریان فرآیند یا PFD با استفاده از یک سری نمادها برای انتقال اطلاعات در مورد یک فرآیند ایجاد می شود. مفهوم PFD یا نمودار جریان فرآیند، اولین بار در سال 1921 توسط فرانک گیلبرت پدر به ASME معرفی شد.
نمودار فرایند جریان یا FPC چیست؟
نمودار فرآیند جریان یا FPC، نموداری است که مراحل متوالی یک فرآیند و تصمیمات لازم برای تکمیل آن را نشان می دهد. یک نمودار FPC یا نمودار فرآیند جریان با یک شکل در هر مرحله نشان داده می شود. این الگوها توسط خطوط و فلش ها به هم وصل می شوند تا حرکت و جهت فرآیند را نشان دهند. نمودار فرآیند یا FPC نحوه عملکرد یک فرآیند و جریان کار را به ساده ترین زبان برای ما شرح می دهد. این نمودار اطلاعات را جمع آوری و تجزیه و تحلیل می کند و بهترین راه را برای انجام کار پیشنهاد می کند. مکانیسم نمودار جریان فرآیند مشابه نمودار فرایند عملیات OPC است.
نمودار FPC یک نمودار بصری است که به راحتی قابل درک است. در این نمودار، گره ها موجودیت ها یا اشیاء مختلف در داده ها را نشان می دهند و یال ها روابط بین این موجودیت ها را نشان می دهند. این نمودار از قوانین فیزیکی برای جذب گره ها به یکدیگر استفاده می کند و آنها را طوری قرار می دهد که جاذبه بین گره ها به حداکثر برسد.
PFD شامل موارد زیر است:
- شرایط عملیاتی مانند دما، فشار، سرعت جریان، خواص سیال و غیره
- علائم و نشانهها
- تمام خطوط سیستم، خطوط کمکی و شرایط عملیاتی برای اندازه گیری جرم و انرژی مورد نیاز است.
- نوع و خطوط جریان کمکی به طور مداوم و پیوسته در محدوده عملکرد استفاده می شود.
- نمودار باید با توجه به جریان فرآیند، انتخاب ابزار و تعداد آنها تهیه شود.
- تحلیل کنندههای فرآیند اصلی
- شرایط عملیاتی اولیه تجهیزات باید شناخته شود
- مقدار گرما برای تمام تجهیزاتی که به نحوی شامل انتقال حرارت است.
- تغییر شرایط فرآیند در امتداد خطوط جریان فرآیند جداگانه، مانند سرعت جریان، دما و فشار عملیاتی و غیره.
- تمام شرایط عملیاتی متناوب و متغیری که در طول فرآیند وجود دارد.
- جدول موازنه مواد
- PDF فقط تمام خطوط اصلی و برد اصلی فرآیند را نشان می دهد.
- جریان برای هر خط باید واضح باشد.
- و…
هدف از PFD یا نمودار جریان فرآیند
هدف از نمودار جریان فرآیند، تعریف طراحی فرآیند است. PFD یک شاخص عملکرد اساسی است که به طور سیستماتیک تبدیل مواد خام به محصولات نهایی را نشان می دهد. علاوه بر این، PFD سند اولیه پروژه مورد نیاز تیم طراحی پروژه در مرحله توسعه پروژه است. در طول این مراحل از مطالعات امکان سنجی، فعالیت های محدوده قبل از شروع طراحی دقیق انجام می شود. PFD ارتباط نزدیکی با H&MB دارد. اینها برای تعیین اینکه آیا منابع و تجهیزات کافی برای ادامه پروژه وجود دارد یا خیر استفاده می شوند. PFD سندی است که توسط گروه های مهندسی و مدیریت سایت در سطح کارخانه در سازمان های تولیدی استفاده می شود. پس از تکمیل PFD، جزئیات مهندسی شروع می شود. برخی از پیمانکاران یا مالکان مهندسی از نمودارهای جریان فرآیند به عنوان پایه ای برای طراحی مدل های ابزار دقیق و کنترل استفاده می کنند.
انواع نمودار فرایند جریان کدامند؟
انواع متداول فلوچارت عبارتند از:
- نمودار PERT
- نمودار جریان کار
- نمودار شنا
- نمودار جریان داده (DFD)
- نمودار فرایند جریان (PFD)
- مدل و نماد فرایند کسبوکار (BPMN 2.0)
- فلوچارت زبان مشخصات و توضیحات (SDL)
- نمودار جریان زنجیره فرایند مبتنی بر رویداد (EPC)
کاربردهای نمودار فرایند جریان چیست؟
نمودار FPC در بسیاری از صنایع و زمینه ها استفاده می شود. به عنوان مثال، در علوم اجتماعی، نمودار FPC را می توان برای نشان دادن روابط اجتماعی، شبکه های ارتباطی و جریان اطلاعات استفاده کرد. در زمینه علم داده، نمودارهای FPC می توانند به شناسایی الگوها و روابط در داده ها کمک کنند. همچنین در حوزه شهرسازی نیز می توان از این نمودار برای نشان دادن رابطه مکان ها، ترافیک و ارتباطات استفاده کرد. این طرح کاربردهای زیادی برای استانداردسازی فرآیندها و سرعت بخشیدن به فرآیند کار دارد. به عنوان مثال در موقعیت های زیر از این نمودار استفاده میکنیم:
- توسعه و درک چگونگی انجام فرآیند
- یادگیری فرآیند برای بهبود فرآیند
- برقراری ارتباط با دیگران در حین گسترش فرآیند
- مستندسازی فرایند
- برنامهریزی پروژه
- و…