کاربردهای مختلف ابزار دقیق طیف وسیعی از صنایع را شامل می شود. هدف تابان کنترل دقیق در این نوشتار بررسی استفاده از ابزار دقیق در صنعت داروسازی است. هر نوع ابزار دقیق نقش مهمی در هر مرحله منحصر به فرد از فرآیند تولید دارد. تجهیزات ابزار دقیق برای صنعت داروسازی نیاز به دقت، قابلیت اطمینان و کیفیت بالایی دارند. در صنعت داروسازی و بیوتکنولوژی، کنترل دقیق شرایط تاسیسات برای جلوگیری از آلودگی محصول و در نتیجه اطمینان از یکپارچگی محصول لازم و ضروری است. بنابراین، بسیاری از شرکت های داروسازی و بیوتکنولوژی از اتاق های تمیز برای توسعه و تولید محصولاتی برای محافظت از سلامت و رفاه مصرف کنندگان استفاده می کنند. یکی از اصول اصلی تولید دارو، دقت و کیفیت در هر مرحله از فرآیند تولید است. به همین دلیل تجهیزات کنترل و ابزار دقیق نقش بسیار مهمی در بهبود فرآیندهای تولید دارو دارند. با ما در ادامه همراه باشید تا بیشتر به کاربرد محصولات ابزار دقیق در صنعت داروسازی آشنا شویم.
ابزار دقیق در صنعت داروسازی
تجهیزات ابزاردقیق نقش بسیار مهمی در صنعت داروسازی دارند. این ابزارها متغیرهای فیزیکی مختلف مانند دما، فشار، pH و … را اندازه گیری کرده و به سیگنال های الکتریکی تبدیل می کنند. سپس این سیگنالهای الکتریکی توسط کنترلکنندههای گوناگون برای انجام عملیاتهای تولیدی مختلف تفسیر میشوند. ابزار دقیق در صنعت داروسازی از ساختاری متشکل از 3 جزء اصلی تشکیل شده است: سنسور، مدار تهویه و اتصال خروجی.
این اجزا با هم کار می کنند تا اطلاعات دقیق و اساسی در مورد متغیرهای فرآیند صنعتی ارائه دهند. به عنوان مثال، سنسورها برای اندازه گیری متغیرهای فیزیکی، مدارهای تهویه برای پردازش این اطلاعات و کنترل عملیات صنعتی و اتصالات خروجی برای ارسال داده های پردازش شده به تجهیزات دیگر مورد استفاده قرار می گیرند.
فواید استفاده ازتجهیزات ابزار دقیق در صنایع داروسازی
بهبود کیفیت، ایمنی، بهره وری و کاهش هزینه ها از مزایای استفاده از تجهیزات ابزار دقیق در صنایع داروسازی می باشد. در زیر برخی از فواید استفاده ازتجهیزات ابزار دقیق در صنایع داروسازی را اشاره می کنیم:
- بیشتر شدن بهره وری
- کنترل صحیح فرآیندها
- افزایش ایمنی فرآیندها
- توسعه فناوری و نوآوری
- تضمین کیفیت محصول
- اندازه گیری صحیح متریال اولیه
- جلوگیری از خطاها و مشکلات
- کاهش هدر رفت مواد
- و…
انواع محصولات ابزار دقیق در صنعت داروسازی
- سنسور دما
- سنسور فشار
- ترانسمیتر
- دستگاههای آنالایز رطوبت
- دتکتورهای گاز
- و…
در جدول زیر، مهمترین محصولات ابزار دقیق و کاربرد آنها در این صنعت آورده شده است:
| محصول ابزار دقیق | پارامتر مورد اندازهگیری/کنترل | کاربرد مشخص در صنعت دارو | اهمیت و استاندارد |
|---|---|---|---|
| سنسور و ترانسمیتر دما (RTD, ترموکوپل) | دما (Temperature) | کنترل دمای راکتورها، اتوکلاوها، آونهای خشککن و یخچالهای نگهداری دارو | جلوگیری از تخریب مواد شیمیایی حساس به دما |
| ترانسمیتر فشار | فشار (Pressure) | مانیتورینگ فشار مخازن واکنش، فیلتراسیون و خطوط انتقال سیالات | اطمینان از صحت فرآیندهای شیمیایی و جلوگیری از انفجار یا نشت |
| سنسور اختلاف فشار | اختلاف فشار (DP) | کنترل فشار مثبت در اتاقهای تمیز (Cleanrooms) نسبت به محیط بیرون | جلوگیری از ورود آلودگی به محیط تولید دارو |
| فلومتر (جریانسنج) (مغناطیسی، کوریولیس) | دبی یا جریان (Flow) | دوزینگ دقیق مواد اولیه مایع، کنترل جریان آب مقطر (WFI) و حلالها | دقت در فرمولاسیون و ترکیب دقیق مواد طبق نسخه |
| سطحسنج (لولمتر) (راداری، التراسونیک) | سطح مایعات و جامدات (Level) | مانیتورینگ سطح مخازن ذخیره مواد اولیه و مخازن محصول نهایی | جلوگیری از سرریز شدن یا خالی ماندن پمپها |
| pH متر و رساناییسنج | خواص شیمیایی (Analytical) | کنترل کیفیت آب فوق خالص (Purified Water) و پایش واکنشهای شیمیایی | اطمینان از خلوص محصول و مطابقت با استانداردهای فارماکوپه |
| رطوبتسنج (Hygrometer) | رطوبت نسبی (Humidity) | کنترل رطوبت در انبارهای نگهداری، اتاقهای خشککن قرص و کپسول | جلوگیری از فاسد شدن یا چسبندگی محصولات پودری |
| ذرهشمار (Particle Counter) | غلظت ذرات معلق | مانیتورینگ مداوم کیفیت هوای اتاقهای تمیز و بخشهای استریل | تایید صلاحیت اتاق تمیز طبق استاندارد ISO 14644 |
| ثباتدهنده (Data Logger) | ثبت تمامی پارامترها | ثبت مستندات دما و فشار در طول فرآیند (Batch Recording) | الزامات بازرسی و قابلیت رهگیری (Traceability) |
انواع کالیبراسیون ابزار دقیق در صنعت داروسازی
1. کالیبراسیون دما
دما رایجترین پارامتر فیزیکی مورد استفاده در صنعت داروسازی است و کاربردهای آن را میتوان در زمینههایی مانند تولید، استریلسازی و بستهبندی یافت. بدون دما، این فرآیندها را نمی توان با ویژگی های محصول مورد نظر انجام داد. نمونههایی از تجهیزات دارویی که از دما به عنوان بخشی از الزامات فرآیند استفاده میکنند عبارتند از اتوکلاو، استریلکنندههای حرارت خشک، ماشینهای بستهبندی تاول و ظروف تولید. برای رسیدن به مراحل مختلف فرآیند از مقادیر مختلف دما استفاده می شود. تفاوت بین مقدار دمای واقعی و خروجی سنسور می تواند تأثیر منفی بر روند داشته باشد.
2. کالیبراسیون فشار
فشار یکی دیگر از پارامترهای فیزیکی رایج و پرکاربرد در صنعت داروسازی است. تجهیزات مختلف از فشارهای خاص سیالات مختلف برای دستیابی به ویژگی های محصول خاص و مراحل فرآیند خاص در تجهیزات استفاده می کنند. به عنوان مثال، در برخی موارد، فشار سیالات خاصی برای تولید محصولاتی ضروری است که بدون آنها نمی توان انجام داد. علاوه بر این، پارامترهای فشار برای پر کردن استفاده می شود. که در آن از فشار خاصی از مایعات مانند نیتروژن و هوای فشرده برای تکمیل فرآیند پر کردن استفاده می شود.
3. کالیبراسیون سرعت
سرعت سیستم های مختلفی را که در هر دقیقه می چرخند یا حرکت می کنند، ارزیابی می کند. موتورهای مختلفی معمولاً در تجهیزات دارویی استفاده می شوند. علاوه بر این، مجموعه ها و سایر اجزای مکانیکی، حرکت چرخشی را به حرکت خطی تبدیل می کنند. کاربرد رایج سرعت در تجهیزات دارویی مربوط به سرعت تجهیزات است که ظرفیت تجهیزات را تعیین می کند. سرعت دستگاه بر روی نشانگر دستگاه نشان داده شده است که توسط اپراتور برای افزایش یا کاهش سرعت دستگاه استفاده می شود.
4. کالیبراسیون مقیاس وزن
ترازوها از نظر خروجی و کیفیت پرمصرف ترین تجهیزات در صنعت داروسازی هستند. آنها به دقت مواد شیمیایی مختلف را برای استفاده در فرآیندهای آزمایش و تولید وزن می کنند. در بیشتر موارد، سازندگان ترازو یک روش کالیبراسیون داخلی برای ترازو ارائه می دهند. تنها چیزی که نیاز دارید وزن های دقیق کالیبره شده برای استفاده در طول فرآیند کالیبراسیون است.